Een groen schoolplein ontwerpen: tips & aandachtspunten

Doe nu de school check!

Een groen schoolplein ontwerpen: tips & aandachtspunten

een groen schoolplein ontwerpen: tips en aandachtspunten
Datum: 
22-10-2019
Artikeltype: 
Artikel
Expertisegebied: 

Een groene, natuurlijke buitenruimte. Die gebruikt kan worden voor leuke, afwisselende buitenlessen en waar voor alle leerlingen en leeftijdsgroepen iets te beleven valt… Een groen schoolplein heeft veel te bieden. Maar een groen schoolplein ontwerpen, realiseren én in stand houden is geen eenvoudige klus. (Wel een leuke trouwens!) We hebben de verschillende fases en aandachtspunten op een rijtje gezet, zodat u weet wat u kunt verwachten wanneer u aan de slag wilt met een groen schoolplein.

 

Foto's: Suzanne van Ginneken

 

Organisatie & Visievorming (draagvlak creëren)

Zoals gezegd is het ontwikkelen en in stand houden van een groen schoolplein een flinke klus. Het vraagt om toewijding, betrokkenheid en een lange adem. Binnen vrijwel elke organisatie komt tegenstand voor. Gelukkig zijn er steeds meer onderzoeken en referentieprojecten die het nut en belang van een groen schoolplein onderschrijven. Belangrijk is om een projectteam samen te stellen, visie en doelen te formuleren en te starten met het creëren van draagvlak en betrokkenheid van zoveel mogelijk partijen.

  • Team enthousiasmeren: Het begint vaak bij één of twee ambitieuze werknemers, maar uiteindelijk moet de organisatie mee willen en in de plannen geloven. Verzamel voorbeelden, materiaal en medestanders om je zaak te bepleiten, organiseer een excursie of presentatie en neem de tijd om bezwaren te bespreken. (Hardnekkige tegenstand? Wij helpen u graag aan overtuigende argumenten!)
  • Oprichten projectteam: Stel een gevarieerd team samen dat het project gaat trekken. Idealiter een combinatie van verschillende gebruikers, docenten van verschillende leerjaren, omwonenden, ontwerper, beheerder/uitvoerder en/of een betrokken ambtenaar. Hoe breder het team, des te effectiever.
  • Oprichten klankbordgroep: Om gedurende het proces plannen en ideeën te kunnen toetsen kan het verstandig zijn een klankbordgroep samen te stellen bestaande uit bijvoorbeeld leerkrachten, kinderen, betrokken organisaties en buurtbewoners. Het tussentijds presenteren en toetsen van plannen zorgt voor draagvlak, aanscherping en goede afstemming van de plannen op de eindgebruikers.
  • Visie: Er zijn veel redenen én veel manieren om ‘iets met een groen schoolplein’ te doen. Zet de precieze drijfveren, doelstellingen en wensen vroeg in het traject helder op een rijtje. Het wat & waarom. Dit zorgt voor focus en voorkomt dat je later ‘verdrinkt’ in de vele mogelijkheden en richtingen.
  • Publiciteit opzoeken: Probeer al vroeg in het proces een breder publiek te informeren over de ambities. (Bijvoorbeeld via de lokale pers, of het organiseren van een bijeenkomst). Zo kunnen potentiële geldschieters, sponsoren of andere mensen die een bijdrage zouden kunnen leveren – van buiten het directe netwerk- worden bereikt.




 

Inspraak & inventarisatie (dromen & verzamelen)

Wilt u een groen schoolplein ontwerpen, ga dan niet direct uit van de beperkingen in de zin van bijvoorbeeld ruimte of budget. Een ontwerpproces vraagt altijd om een stukje ‘dromen van het ideaal’ (alvorens terug te keren naar de realiteit). Neem dus de tijd om ieders wensen en ideeën te inventariseren en verzamelen. Misschien levert het nieuwe inzichten op of kunnen er leuke combinaties gemaakt worden. Bovendien is het laten meedenken van betrokken partijen een uitstekende manier om betrokkenheid te creëren.

  • Inspraak: Kinderen, team, ouders, omwonenden kunnen worden betrokken in deze fase. Bijvoorbeeld door vragenlijsten, tekenen, collages, mindmappen, of een ontwerpwedstrijd. Het zorgt voor betrokkenheid, enthousiasme en eigenaarschap. Het is verstandig de gebruikte inspraakmethode af te stemmen op de vaardigheid en creativiteit van de groep. Kleuters zijn bijvoorbeeld veel beter in staat om ‘out of the box’ te denken dan oudere kinderen. Hen vrij laten tekenen kan verrassende ideeën opleveren. (Hulp nodig? Ontwerper van speelnatuur Suzanne van Ginneken heeft veel ervaring met inspraaktrajecten en het ontwerpen van een groen schoolplein).
  • Wensenlijst: Inventariseer met de verschillende doelgroepen wat u en andere betrokkenen uiteindelijk in de groene omgeving wilt kunnen doen.
  • Referenties/elementen: Inventariseer en verzamel ideeën en referenties over hoe deze activiteiten vorm kunnen krijgen in het ontwerp. Dus: welke educatieve en speelelementen zijn geschikt en gewenst? Welke vormen en toepassingen? Hoe groen moet het worden?
  • Randvoorwaardenlijst  Aan het einde van deze fase moet de stap van dromen naar doen worden gemaakt. Stel uit alle besproken wensen en ideeën een lijst op met randvoorwaarden. Wat is minimaal nodig en aan welke eisen moet hierin worden voldoen?

 



ONTWERP & PLANVORMING (TIJD VOOR SCHERPE KEUZES!)

Het ontwerpen van een groen schoolplein is meer dan het vervangen van bestrating door wat groen. Het gaat over het optimaal faciliteren van natuurlijk spel en over het zoeken naar een goede balans in ruimte voor rust, bewegingsspel, natuurbeleving en creativiteit. Hoe kunnen slimme en effectieve combinaties gemaakt worden tussen alle wensen en functies.

  • Concept & voorontwerp: uit de inventarisatie moeten nu keuzes worden gemaakt. Knelpunten en belangenconflicten moeten worden opgespoord en argumenten afgewogen. Grijp terug op de oorspronkelijk visie en hoofddoestellingen om uit de inventarisatie een mooie mix van elementen samen te stellen. Ook praktische factoren, zoals de beschikbaarheid van materiaal, zijn factoren bij het maken van keuzes. In het voorontwerp wordt door de ontwerper de educatieve wensen écht vertaald naar een groene omgeving op maat.
  • Criteria en randvoorwaarden: Nu het plein langzaam vorm begin te krijgen, kunnen ook de praktische kanten worden geïnventariseerd. Wat is er nodig qua tijdsinvestering, gereedschap, begeleiding, verantwoordelijkheden, de sociale omgeving, budget?
  • Begroting: Zodra er een voorontwerp is, is er voldoende informatie beschikbaar om een begroting op te (laten) stellen. Een doordacht plan met een goede begroting, maakt fondsenwerving en het zoeken naar sponsoren stukken gemakkelijker.
  • Presentatie voorontwerp: Presenteer het voorontwerp aan alle betrokkenen (kinderen, wijkbewoners, leerkrachten, etc.) die eerder hebben meegedacht over de plannen. Dit sterkt de betrokkenheid en levert ongetwijfeld nog waardevolle terugkoppeling op.
  • Ontwerpuitwerking: Het is verstandig een ontwerp door een professional te laten uitwerken tot een definitief plan. Deze maakt een passend ontwerp op schaal en kan een kindvriendelijk plant- en materiaaladvies meenemen (speelbaar, rijk aan te ontdekken elementen, veilig, voldoen aan veiligheidseisen van de overheid). In het netwerk van De Groene School zijn Sigrun Lobst en Suzanne van Ginneken beschikbaar voor het ontwerp van groene schoolpleinen. 

FINANCIERING VAN EEN GROEN SCHOOLPLEIN

Groene schoolpleinen zijn waardevol, maar ook kostbaar. In de aanleg, maar zeker ook in het onderhoud. De kunst is om optimaal gebruik te maken van aanwezige middelen.

  • Schoolbestuur: Bespreek met het schoolbestuur wat er aan budget vrij te maken is voor aanleg en onderhoud. Ook bij toekenning van subsidies is een eigen bijdrage vrijwel altijd noodzakelijk.  
  • Sponsoring: Denk bijvoorbeeld aan lokale bedrijven die een deel van de materialen of diensten zouden kunnen sponsoren. Misschien zijn er ondernemende ouders die materialen kunnen bijdragen, of kunnen helpen bij aanleg en onderhoud.
  • Gemeente: Vraag de gemeente eens naar materialen, gerooide bomen, of restmateriaal dat gebruikt kan worden voor het bouwen van muurtjes, paden of hutten.
  • Benefiet acties: Kinderen en ouders kunnen worden betrokken door bijvoorbeeld benefietacties, veilingen of sponsorlopen te organiseren. Hou centraal bij hoe ver jullie zijn met de inzameling, koppel concrete deelproducten aan bedragen. 
  • Subsidies: Er zijn er steeds meer subsidieregelingen beschikbaar op gemeentelijk of provinciaal niveau.  Schakel eventueel een expert in (Marianne Greenal levert met haar Schoolpleinadvies bijvoorbeeld advies & begeleiding).

 

REALISATIE: AANLEG & BEHEER

Als plan & financiering rond zijn is het tijd voor het echte werk. Ga op zoek naar een goede groenaannemer en bekijk samen wie wat doet. Bespreek eventuele fasering en taakverdeling. Kunnen ouders en buurtbewoners meewerken? Kunnen de kinderen een deel van het project realiseren als onderdeel van het didactisch plan?

  • Uitvoeringsplan opstellen: technisch en organisatorisch (materiaallijsten, aanbesteding, planning)
  • Veiligheid: Zorg dat u op de hoogte bent van de veiligheidseisen die aan het ontwerp worden gesteld of schakel hierbij hulp in. Ook eventuele periodieke keuringen en inspecties moeten worden geinventariseerd en meegenomen worden in een onderhouds- en beheerplan.
  • Oprichten tuinwerkgroep: leerkracht, ouders, buurt, kinderen.
  • Didactiek: De aanleg van een groen schoolplein biedt fantastische didactische kansen. Het betrekken van kinderen bij de aanleg geeft interessante les- en leermogelijkheden en vergroot betrokkenheid en eigenaarschap.
  • Fasering: Op basis van budget en taakverdeling (wat wordt uitbesteed) kan een gefaseerde uitvoering worden gepland, bijvoorbeeld: 
    Fase 1: grondverzet en eventuele constructie van elementen door groenaannemer
    Fase 2: bomen en struiken planten door hoveniers / tuinwerkgroep samen met groep 7-8
    Fase 3: kleine aanplant en zaaien: kinderen samen met tuinwerkgroep
  • Persmoment? Zorg ook tijdens de uitvoer voor goede communicatie en het versterken van de betrokkenheid. Vier bijvoorbeeld een tussenopening tuin, eerste schop in de grond, hoogste punt, eerste boom. Met als finale natuurlijk de feestelijke opening van het groene schoolplein.
  • Beheer: Een groen schoolplein vraagt meer onderhoud dan een kale tegelwoestijn. Zorg voor een gedegen onderhouds- en beheerplan. Leg vast wat door leerlingen of een tuinwerkgroep kan en moet worden gedaan en welke onderdelen worden uitbesteed.

 

INBEDDING IN HET ONDERWIJS

Een groen schoolplein is meer dan een groene omgeving om het speelkwartiertje te beleven. Het vormt een goede basis voor gezonder, meer natuurgericht onderwijs. Haal buiten naar binnen en bedenk welke binnen-lessen ook buiten kunnen.

  • Thema’s Onderzoek, of schakel hulp in bij het bepalen van de verschillende thema’s die in de groene omgeving te vinden zijn en hoe deze een plek binnen het onderwijs kunnen krijgen. Denk aan voedsel, het weer, de seizoenen.
  • Buitenles: Als het goed is biedt het groene plein mogelijkheden om veel lessen naar buiten te verplaatsen. Experimenteer hiermee. Het hoeft niet altijd stil zittend, misschien is rennend of hinkelend rekenen of spellen wel veel effectiever.
  • Binnenles: Haal de elementen van het groene schoolplein ook naar binnen. Dit kan door te knutselen met materiaal van buiten, maar ook door te observeren en onderzoeken, of bijvoorbeeld door plantjes binnen op te kweken en later buiten te plaatsen. Door binnen voedsel te verwerken dat buiten is geoogst etc.
  • Lesmateriaal Er is een enorme rijkdom aan lesmateriaal beschikbaar. NME specialisten kunnen u desgewenst helpen om uw onderwijsmethode te koppelen aan de educatieve mogelijkheden van uw ‘Groene Klaslokaal’. Ook online is veel materiaal beschikbaar:
    100+ natuuropdrachten van Natuurwijs
    NME plaza - basisonderwijs
    NME Gids - Het Groene Huis Amersfoort
    Buitenlesbundel 2018
    Tips voor buitenlessen groep 1 - 8 (Zwijsen)
    www.scharrelkids.nl  



 

 

Wilt u met uw school of kinderopvang een groen schoolplein ontwerpen en realiseren en wilt u hierbij advies of ondersteuning? Of loopt u tegen bezwaren of problemen aan? De Groene School heeft een sterk netwerk van professionals en organisaties die u kunnen begeleiden of adviseren. Neem contact op via contact@degroeneschool.eu voor een gratis adviesgesprek.

 

Lees meer over : 

Maak kennis met onze kennispartners:

 NL Greenlabel- Partner van de groene schoolWageningen University- Partner van De Groene School